Есенберлин І.: Алтын Орда

Трилогиясының алғашқы кітабы 1979 жылы бірінші рет жарық көрді және Ілияс Есенберлиннің фольклорлық дереккөздер мен ғылыми материалдарды зерттеу жөніндегі көп жылғы қажырлы еңбегінің нәтижесі болды. Жазушы КСРО-ның көптеген ғылыми мекемелерімен және қатаң кеңестік цензурамен кітапты сәйкестендіруге зор күш жұмсауға мәжбүр болды, оның шамадан тыс еңбектенуі мезгілсіз өлімге әкеп соқтырды. Ол қайтыс болысымен, 1983 жылы «Алтын Орда» трилогиясы толықтай басылып шықты.

«Алтын Орда» басылымы қазақ халқының этногенезін дамыту және оның болашақ мемлекеттілігін қалыптастыру үшін аса маңызды болған XIII, XIV ғасырлардағы оқиғалар жайлы баяндайды. Алтын Орда кезеңінде орталық билік идеясының шоғырлануы үлкен маңызға ие болды, алғаш рет бұрынғы бытыраңқы тайпаларды біріктіру мүмкін болды және дала заңнамасы енгізілді. Ілияс Есенберлин тұңғыш рет қазақ әдебиетінде Алтын Орданың өркендеуі мен құлауының ең қиын кезеңіндегі кейбір тарихи материалдарды жүйеге келтіре алды. Ол тарихи оқиғалардың нағыз динамизмін эпикалық серпінмен көрсетіп, сол дәуірдегі Ұлы Дала халқының қайталанбас бейнелерін жасай білді.